Home » It’est

It’est

Dónžia lingva standardisada chi ddoė est in su mundu non podėt faėr de mancu de tennėr unu faeddàriu ortogràficu normalisau chi inditėt calės sunt isas formas “justas”, est a naėr cussas graficamentė curréžidas. In su campu de sa lingva sarda custu serbit pruschetotu po duas resjonės: 1) amostraė sa currespundéntzia ortogràfica de isŏs sonŏs cun isas lìteras impreadas po ddŏs scrìėrė; 2) simprificaė su nùmeru mannu de bariantės formalės e fonéticas diatópicas (spainadas in totu isŏs logŏs de Sardìnnia aundė si faeddat sardu) chi s’agatant, siat chi siant berideras (pronuntziadas aici de·a·beru), siat chi siant de natura gràfica feti (trascriduras diferentės de pronùntzias de fatu agualės, presentės in isas regortas lessicalės cumpridas e famadas e in cussas lacanadas a dialetŏs de logu).

Po su sardu tocat a naėr ca, dae candŏ sunt essidas a pilžu isas propostas de standard po totu su sardu (regordaus innantis sa Limba Sarda Unificada [RAS 2001], apustis sa Limba de Mesania, chi peroŏ abarrat pagu “prescridora” de una grafia unificada [M.Puddu – Condaghes 200?], e infinės sa Limba Sarda Comuna [RAS 2006]) o po su cambu campidanesu de sa lingva (isas aici nadas Arrègulas [Provìntzia Casteddu – Alfa 2009]), nudda s’est fatu, nėmancu po dlu progetaė, po unu faeddàriu standard normalisau, si ndė bogaus su libureddu de su DFC – Dizionario fondamentale del Campidanese (Grafica del Parteolla 2011) chi at pubricau una regorta de unŏs 5000 faeddŏs scritŏs segundu isas Arrègulas.

Su chi si bolėt provaė a faėr in custu žassu duncas diat essėr su Faeddàriu Ortogràficu Normadorė de su Sardu (FONS), segundu isas normas gràficas propostas cun su nòmėnė de GSP – Grafia Sarda Polifonética; est custa una grafia chi nasĉėt dae su trabballu de unŏs cantŏs oberadorės de sa lingva sarda chi s’est postu in conca de provaė a bìėrė chi fathat a sperimentaė una grafia unificada che tenžat su naturalė de podėr essėr léĝida assumancu a duas maneras, respetendė isŏs prus piessìnniŏs identidàriŏs de isas duas macrobariedadės stóricas e literàrias de su sardu, su logudoresu e su campidanesu, ma chene perdėr sa regularidadė de currespundéntzia fonema-grafema po s’impreu didàticu. Isas régulas de custa GSP faėt a dlas agataė in custu žassu aundė si provat a dlas impreaė in tradusiduras de scritŏs literàriŏs famaŏs, e in custa pàžina FB.

Comentėchisiat isŏs proponidorės de custa GSP unificada creėnt chi isas duas bariedadės stóricas depant abarraė tambenė assumancu po una bintena de annŏs de impreu normalė e sprùndidu de su sardu in dónžia sétiu de sa sotziedadė, pruschetotu po sa scola no fessit po àtera cosa che po donaė a dónžia sardu sa possibilidadė de impreaė unu standard discansosu (scritu a manera de su connotu e segundu s’alfabetisadura italiana chi totus teneus) chi non siat tropu stesiau dae sa bariedadė dialetalė de bidda sua. Po custu su FONS regollėt finas totu isas formas standardisadas de isŏs faeddŏs in campidanesu e in logudoresu, e totu isas formas non normalisadas cun s’inditu a sa forma GSP (chi amostrat puru in su lema isas formas standard CAM e LOG).

Su trabballu de faėr est de·a·beru mannu, diaus a narrėr monumentalė, ca tocat a regollėr, cunfrontaė e a fitianu a nd’agataė s’etimologia po sjeberaė sa forma “justa”, de totu isŏs faeddŏs chi ddoė sunt in totu isŏs faeddàriŏs pubricaŏs de sa lingva sarda. S’est pensau de inghitzaė a custa manera, partendė dae isŏs duŏs prus ditzionàriŏs mannos de su sardu, su de Antoninu Rubattu (DULS Italianu-Sardu on-line) chi permitėt de agataė in d·unu lema ùnicu italianu totu isŏs tradusidorės sardŏs (cun totu isŏs sinónimŏs berŏs e isŏs geosinónimos o bariantės formalės e fonéticas) e su de Màriu Puddu (DitzLcs2, Condaghes 2015) chi mancari a manera unu pagu caótica regollėt žai totu isas formas atestadas in sa literadura scrita. Po chistionė de regularidadė s’at a protzedėr sighendė su Rubattu, ponendė in su FONS totu isŏs faeddŏs sardŏs chi ingunis s’agatant e cunfrontendė cun su Puddu borta a borta feti cuddŏs chi rapresentant isŏs tradusidorės primaržŏs de su faeddu italianu e chi duncas su Rubattu nd’allistat sa prus bariedadė manna de formas.